Το παρόν κείμενο είναι μια συλλογική δήλωση ρωσόφωνων αναρχικών συλλογικοτήτων (βλέπε λίστα υπογραφόντων παρακάτω). Έπρεπε να είχε δημοσιευτεί νωρίτερα, όμως ακόμη και τώρα βλέπουμε την ανάγκη για μια ενοποιημένη τοποθέτηση σχετικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία. Δεν ισχυριζόμαστε ότι εκφράζουμε τη θέση κάθε αναρχικού/ής από τη Ρωσία, ωστόσο η ανάγκη για μια ξεκάθαρη στάση και οι αντιφάσεις που συνδέονται με τον πόλεμο στην Ουκρανία μας οδηγούν στην αναγκαιότητα να μιλήσουμε ως ένα ενωμένο κίνημα.
Κατά τη διάρκεια των έντεκα χρόνων του πολέμου, και ιδιαίτερα τα τελευταία τρία, παρατηρούσαμε διαφορετικές αντιδράσεις απέναντι στον αγώνα της ουκρανικής κοινωνίας ενάντια στη ρωσική επιθετικότητα. Σύντροφοι/ισσες από το αναρχικό κίνημα της Ουκρανίας συμμετείχαν στην αυτοάμυνα, τόσο στα μέτωπα όσο και στα μετόπισθεν. Η ρωσική προπαγάνδα, η ελλιπής ενημέρωση για τα συμβάντα, ο δογματισμός και οι αντιφάσεις που γεννά ο πόλεμος δημιούργησαν ρήγματα σε όλα τα πολιτικά κινήματα.
Το αναρχικό κίνημα επίσης χωρίστηκε σε δύο στρατόπεδα: υποστήριξη ή καταδίκη. Στα χρόνια του πολέμου, εκδηλώσεις που οργανώθηκαν σε στήριξη των Ουκρανών/ών από «Συλλογικότητες Αλληλεγγύης» και άλλες αντιαυταρχικές πρωτοβουλίες αντιμετώπισαν σοβαρά προβλήματα. Παρεμβάσεις σε ορισμένους ευρωπαϊκούς αναρχικούς χώρους, τόσο από συντρόφους/ισσες από την Ουκρανία όσο και από τη Λευκορωσία, δέχτηκαν επιθέσεις και σαμποτάζ.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι όλα αυτά τα χρόνια δεν πραγματοποιήθηκε καμία εποικοδομητική συζήτηση σε επίπεδο κινήματος για τη διαμόρφωση συντονισμένων και συσπειρωμένων θέσεων και δράσεων. Αυτό οδήγησε σε έλλειψη πρακτικής αλληλεγγύης και σε επιφανειακή ανάλυση. Οδηγεί επίσης στο φαινόμενο άνθρωποι να προσπαθούν να υπαγορεύσουν τι «πρέπει» να κάνουν οι Ουκρανοί/ές αναρχικοί/ές, ενώ συχνά αγνοούν την πρακτική πραγματικότητα αυτού του πολέμου. Αυτό έδειξε έλλειμμα κατανόησης και πρακτικής συντροφικότητας στο εσωτερικό του κινήματος. Πέρα από τις ακυρώσεις εκδηλώσεων, το πρόβλημα έφτασε μέχρι και σε επιδεικτικό γέλιο κατά τη διάρκεια ενός λεπτού σιγής στη μνήμη πεσόντων συντρόφων/ισσών. Τέτοια περιστατικά υπογραμμίζουν ότι δεν θυμόμαστε πάντα ποιος είναι ο εχθρός μας. Το κράτος είναι αυτό που επωφελείται από τη διάσπασή μας, από την έλλειψη σεβασμού προς τους νεκρούς συντρόφους/ισσες και από την εχθρικότητα μεταξύ μας. Οι διαφορές σε τακτικές και απόψεις είναι αναπόφευκτες σε ένα επαναστατικό κίνημα, όμως δεν πρέπει να επιτρέπουμε στους εχθρούς μας να τις εκμεταλλεύονται.
Ο πληροφοριακός πόλεμος διαμορφώνει τον λόγο και αλλάζει τον τρόπο σκέψης. Είναι δύσκολο να του αντισταθεί κανείς, γιατί δεν είναι πάντα ορατός. Δεν δρα τόσο ωμά και συχνά ενσωματώνεται επιδέξια σε ήδη υπάρχουσες θέσεις, επιβεβαιώνοντάς τες, αντί να επιτρέπει στην ανάλυση να προσαρμοστεί στη μεταβαλλόμενη πραγματικότητα. Παρ’ όλα αυτά, ο πληροφοριακός πόλεμος επιδιώκει τους ίδιους στόχους με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Είναι εύκολο να ξεχάσει κανείς ότι το πεδίο της πληροφορίας είναι επίσης πεδίο πολέμου. Όμως, όπως και στις ένοπλες συγκρούσεις, έτσι κι εδώ είναι απαραίτητο να πάρουμε θέση, βασιζόμενοι στην ιδεολογία και στις αρχές μας.
Η πολυπλοκότητα της κατάστασης στην οποία βρίσκονται οι Ουκρανοί/ές σύντροφοι/ισσες και οι αντιδράσεις στις πράξεις τους από συλλογικότητες άλλων χωρών αποκαλύπτουν την πραγματικότητα των προβλημάτων του αναρχικού κινήματος. Παράλληλα, ο ίδιος ο πόλεμος στην Ουκρανία αποτελεί ακόμη ένα ανησυχητικό προειδοποιητικό σήμα για το τι μας περιμένει στο μέλλον. Ήδη μπορούμε να παρατηρήσουμε την ενίσχυση της δεξιάς στην Ευρώπη, τόσο στις πολίτικες όσο και στις κοινωνικές στάσεις. Για αυτόν το λόγο θα θέλαμε να καλέσουμε τους/τις συντρόφους/ισσες από τις δυτικές χώρες να ακούσουν εκείνους/ες που έχουν ήδη βρεθεί αντιμέτωποι/ες με την άσχημη και βίαιη πραγματικότητα του πολέμου και της δικτατορίας: τα κρατικά συστήματα κινούνται ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση, και κάποια στιγμή μπορεί να ξυπνήσετε σε μια χώρα με φασιστικό καθεστώς και βόμβες να πετούν πάνω από τα κεφάλια σας.
Η Ρωσία — προπύργιο αυταρχισμού και φασισμού
Στη σημερινή ιδεολογική της ατζέντα, το ρωσικό κράτος χρησιμοποιεί γεγονότα του παρελθόντος για να παρουσιάσει τον εαυτό του ως μια υποτιθέμενη αντιφασιστική δύναμη. Όμως, όπως και πριν από λιγότερο από έναν αιώνα, έτσι και σήμερα η Ρωσία παραμένει μια αυτοκρατορία. Η παραχάραξη της ιστορίας, το ψέμα και η αλλοίωση των εννοιών ακολουθούν την πορεία ενός μεγαλοκρατικού πατριωτισμού, ο οποίος καλλιεργείται στη ρωσική κοινωνία ήδη από την εποχή των τσάρων. Αυτή η ιδεολογική χειραγώγηση του πληθυσμού είναι απαραίτητη για την εδραίωση της εξουσίας, τη συσπείρωση των ελίτ και των τάξεων της χώρας και τη μετατροπή της οικονομίας σε πολεμική.
Τα ακροδεξιά κινήματα, από την πλευρά τους, ενσωματώθηκαν με επιτυχία στη νέα φάση του ρωσικού αυταρχισμού. Ο πόλεμος έδωσε στην ρωσική ακροδεξιά λευκή επιταγή και τη δυνατότητα να συγχωνευτεί με το κράτος στην ατζέντα της υπέρμετρης βίας. Πολλοί γνωστοί συμμετέχοντες στον πόλεμο στο πλευρό της Ρωσίας, ιδιαίτερα στρατιωτικοί προπαγανδιστές, συνδέονται με τοπικές φασιστικές ή νεοναζιστικές ομάδες. Υπό την προστασία του επικεφαλής της Ανακριτικής Επιτροπής, Μπαστρίκιν, δρα στη χώρα η ακροδεξιά ομάδα «Ρωσική Κοινότητα». Οι αναφορές ακροδεξιάς βίας αυξάνονται από την αρχή του πολέμου, ενώ σε ομάδες και μπλόγκερ που στηρίζουν τον πόλεμο δίνεται πράσινο φως για κάθε είδους δηλώσεις και ενέργειες που δεν έρχονται σε σύγκρουση με την πολιτική του Κρεμλίνου.
Η Ρωσία του Πούτιν στηρίζει ενεργά ακροδεξιά και συντηρητικά κινήματα σε όλη την Ευρώπη — από τη «Εθνική Συσπείρωση» στη Γαλλία έως το AfD στη Γερμανία. Εκείνα ανταποδίδουν, απαιτώντας την άρση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας και τον τερματισμό της στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία. Οι δυτικές αναρχικές συλλογικότητες οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη αυτά τα γεγονότα όταν διαμορφώνουν τη θέση τους σχετικά με τις αποστολές όπλων στην Ουκρανία.
Οι δηλώσεις του ρωσικού κράτους περί «πολέμου ενάντια στον φασισμό» στην Ουκρανία αποτελούν υποκρισία και προσπάθεια να δικαιολογήσει μια στρατιωτική επιθετικότητα που υπαγορεύεται από καπιταλιστικά και ιμπεριαλιστικά συμφέροντα. Δεν αρνούμαστε ότι στην Ουκρανία, όπως και σε πολλές άλλες χώρες, δρουν ακροδεξιές ομάδες· όμως πρέπει να θυμόμαστε τι συνέβαλε στην ανάπτυξή τους — και αυτό είναι ακριβώς η αποικιοκρατική πολιτική της Ρωσίας.
Δεν πρόκειται απλώς για μια καπιταλιστική και ιμπεριαλιστική σύγκρουση δύο μπλοκ
Αυτός ο πόλεμος είναι ιμπεριαλιστική επιθετικότητα της Ρωσίας και τιμωρία της Ουκρανίας για την απιστία της στον Πούτιν. Το γεγονός ότι εντάσσεται σε μια παγκόσμια αντιπαράθεση πολλών γεωπολιτικών δυνάμεων δεν αλλάζει αυτή την πραγματικότητα. Ο ιμπεριαλισμός των δυτικών χωρών δεν μειώνει ούτε δικαιολογεί τον ιμπεριαλισμό της Ρωσίας που βομβαρδίζει ουκρανικές πόλεις. Μάλιστα, αυτός ο πόλεμος πρέπει να γίνει κατανοητός στο παγκόσμιο πλαίσιο αυτού που το ζαπατιστικό επαναστατικό κίνημα αποκαλεί «Τέταρτο Παγκόσμιο Πόλεμο». Οι συνέπειες του νεοφιλελευθερισμού και του φασισμού οξύνονται. Η καταστροφή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και του περιβάλλοντος λαμβάνει μαζικές διαστάσεις. Αυτή είναι η πραγματικότητα και η πρόκληση που το αναρχικό κίνημα —και όλα τα κινήματα για την ελευθερία— οφείλουν να αντιμετωπίσουν. Ο πόλεμος στην Ουκρανία δείχνει πόσο αναγκαία είναι για κάθε κοινωνία η αυτοάμυνα απέναντι στο κράτος. Πρόκειται για μέρος ενός πολέμου που έχει ήδη χτυπήσει τις πόρτες σας. Οι σύντροφοι/ισσες στην Ουκρανία μπορούν να αποτελέσουν τους καλύτερους συμμάχους σε αυτόν τον αγώνα, καθώς έχουν ήδη δεχτεί αυτό το τρομερό πλήγμα και διαθέτουν μοναδική εμπειρία επιβίωσης και αντίστασης στο δικό τους πλαίσιο. Αν οι σύντροφοι/ισσες στην Ευρώπη θέλουν πραγματικά να αντισταθούν σε αυτόν και στους επόμενους πολέμους, πρέπει να χτίσουν επαφές και να ανταλλάξουν εμπειρίες ώστε να κατανοήσουν πώς να οργανωθούν στις δικές τους χώρες και κοινωνίες.
Πολλές γεωπολιτικές δυνάμεις έχουν εμπλακεί στον πόλεμο στην Ουκρανία, καθεμία εξυπηρετώντας τα δικά της συμφέροντα. Αυτό δεν είναι κάτι νέο — το ίδιο θα συμβεί και στους επόμενους πολέμους. Ποια είναι, λοιπόν, η θέση του αναρχικού κινήματος μέσα σε αυτό; Η απλή στάση «ενάντια στον πόλεμο» δεν αρκεί. Το κίνημά μας οφείλει να σταθεί στο πλευρό της κοινωνίας. Στη Ρωσία και την Ουκρανία αυτό σημαίνει διαφορετικά πράγματα στην πράξη. Στην Ουκρανία, τα συμφέροντα της κοινωνίας και του αναρχικού κινήματος —η ανάγκη επιβίωσης και αυτοάμυνας— έχουν σε αυτή τη συγκυρία εν μέρει συμπέσει με τα συμφέροντα του κράτους σε επίπεδο τακτικής. Στη Ρωσία, η κατάσταση είναι διαφορετική: τα συμφέροντα του επιθετικού κράτους είναι αντίθετα με εκείνα της κοινωνίας, γι’ αυτό και εκ πρώτης όψεως μπορεί να μη διακρίνονται τα προβληματα στη διεξαγωγή του αγώνα στο εσωτερικό της αυτοκρατορίας. Ωστόσο, το αναρχικό κίνημα στη Ρωσία έρχεται αντιμέτωπο με προβλήματα αλληλεπίδρασης με τη κοινωνία, η οποία συχνά βρίσκεται υπό την επίδραση της προπαγάνδας. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει καμία διαφορά ανάμεσα στα συμφέροντα των κοινωνιών της Ρωσίας και της Ουκρανίας· το μόνο εμπόδιο στη μεταξύ τους αλληλεπίδραση είναι το κράτος.
Σε αυτό το πλαίσιο, είναι αναγκαίος ένας ισχυρός ιδεολογικός πυρήνας και μια στρατηγική γραμμή που να επιτρέπει τη διατήρηση μιας μακροπρόθεσμης επαναστατικής προοπτικής κατά τη διάρκεια και μετά τον πόλεμο. Ήδη από τώρα, τα ευρωπαϊκά κινήματα και συλλογικότητες θα μπορούσαν να βρίσκονται σε διάλογο με συντρόφους/ισσες στην Ουκρανία και να συζητούν για κοινή αντίσταση στην εισβολή και για τον αγώνα στη μεταπολεμική περίοδο, όταν η εσωτερική πολιτική του ουκρανικού κράτους θα αποτελέσει πεδίο έντονης κοινωνικής σύγκρουσης. Προς το παρόν, όμως, δεν υπάρχει ούτε τέτοια στρατηγική γραμμή ούτε ένα ισχυρό κίνημα — και επομένως δεν υπάρχει μακροπρόθεσμη προοπτική που να επιτρέπει στους/στις συντρόφους/ισσες στην Ευρώπη να δουν πέρα από τις τρέχουσες αντιφάσεις και τους συμβιβασμούς.
Πολλοί/ές είναι πιθανό να γνωρίζουν την έννοια του «Ρωσικού Κόσμου». Στην αντίληψη του ρωσικού κράτους, ο «Ρωσικός Κόσμος» είναι μια σφαίρα επιρροής στην οποία ασκείται πολιτική, οικονομική, στρατιωτική ή ιδεολογική επιρροή της Ρωσίας. Με άλλα λόγια, πρόκειται για ξεκάθαρό ιμπεριαλισμό. Παρ’ όλα αυτά, στο παγκόσμιο αναρχικό κίνημα εξακολουθούν να υπάρχουν άνθρωποι που τρέφουν συμπάθειες προς τη «Ρωσία ως ιδέα». Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, σε ορισμένες περιπτώσεις, προσπαθώντας να πάρουν θέση ενάντια στον δυτικό ιμπεριαλισμό, σύντροφοι/ισσες να παραβλέπουν το πρόβλημα του «Ρωσικού Κόσμου», καθώς και του μπλοκ κρατών που ιστορικά αντιπαρατίθενται στη Δύση σε συμμαχία με τη Ρωσία: Λευκορωσία, Κίνα, Ιράν, Βόρεια Κορέα κ.ά.
Ο «Ρωσικός Κόσμος» δεν αποτελεί λύση στο πρόβλημα του δυτικού ιμπεριαλισμού. Κάθε νοσταλγία για το παλιό «σοσιαλιστικό» κράτος πρέπει να μείνει στο παρελθόν. Η σύγχρονη Ρωσία είναι μια μεταλλαγμένη εκδοχή δεξιού νεοφιλελευθερισμού. Είναι πολύ πιο επιθετική από την ευρωπαϊκή εκδοχή και, σε περίπτωση νίκης, δεν πρόκειται να παίξει με την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι, τις μαζικές συγκεντρώσεις και τα μέσα ενημέρωσης. Δεν χρειάζεται να αγαπά κανείς το ουκρανικό κράτος για να αντισταθεί στο ρωσικό καθεστώς. Οι Ουκρανοί/ές σύντροφοί μας —πολλοί/ές από τους/τις οποίους/ες έχουν βρεθεί στη Ρωσία— όπως και Λευκορώσοι/ες και Ρώσοι/ες σύντροφοι/ισσες που μετεγκαταστάθηκαν στην Ουκρανία λόγω καταστολής ήδη πριν το 2022, γνωρίζουν πολύ καλά πού θα οδηγήσει η ήττα της Ουκρανίας.
Οι μέθοδοι και οι στόχοι είναι αλληλένδετοι, και οι στόχοι δεν δικαιολογούν τα μέσα. Ένας από τους βασικούς στόχους του αναρχικού κινήματος είναι η αντίσταση στο κράτος όχι μόνο σε ιδεολογικό, αλλά και σε πρακτικό επίπεδο. Σε τακτικό επίπεδο, αυτό μπορεί να σημαίνει αντίσταση στην ενίσχυση συγκεκριμένα του αυταρχικού μοντέλου κρατών, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Ρωσία.
Κριτική προσέγγιση στις πηγές
Ο αναρχικός χώρος δεν είναι ομοιογενής σε καμία χώρα ή περιοχή. Παντού μπορεί κανείς να βρει έστω και μία —ακόμη και την πιο περιθωριοποιημένη— ομάδα που να αντιστοιχεί στην επιθυμητή του θέση. Συχνά βλέπουμε να συμβαίνει ακριβώς αυτό: Ευρωπαίοι/ες σύντροφοι/ισσες «σκοντάφτουν» σε μια ρωσική ή ουκρανική ομάδα με τη θέση «όλες οι πλευρές του πολέμου είναι κακές, δεν χρειάζεται να γίνει τίποτα» και αρχίζουν να αναπαράγουν αυτή τη θέση.
Πράγματι, στην Ουκρανία υπάρχει μια συλλογικότητα που εστιάζει κυρίως στην κριτική του ουκρανικού κράτους — η «Συνέλευση» (Assembly) από το Χάρκοβο. Στη Ρωσία, παρόμοια θέση κατέχει το εγχείρημα KRAS-MAT (Συνομοσπονδία Επαναστατικών Αναρχοσυνδικαλιστών – Διεθνής Ένωση Εργαζομένων). Βομβαρδίζουν διεθνείς αναρχοσυνδικαλιστικές οργανώσεις με ανακοινώσεις οι οποίες, μέσω της λογικής «και οι δύο πλευρές είναι κακές», τους απαλλάσσουν από την ανάγκη να εμβαθύνουν στο ζήτημα του πολέμου.
Θεωρούμε ότι οι τοποθετήσεις του KRAS-MAT πρέπει να αντιμετωπίζονται με εξαιρετική προσοχή. Από αδράνεια, εξακολουθεί να παραμένει σε πολλές διεθνείς λίστες αλληλογραφίας και ομοσπονδίες, όμως στην πράξη πρόκειται για μια μικρή ομάδα που δεν εκφράζει τη θέση της πλειονότητας των Ρώσων/ίδων αναρχικών. Και από όσο γνωρίζουμε, ούτε η συλλογικότητα «Assembly» εκφράζει τη θέση της πλειονότητας των Ουκρανών/ίδων αναρχικών.
Δεν προσπαθουμε να παρουσιάσουμε τις παραπάνω συλλογικότητες ως κάποιο απόλυτο κακό. Μπορεί να έχουν χρήσιμα εγχειρήματα και επιτεύγματα στο παρελθόν ή σε άλλους τομείς που δεν σχετίζονται με τον πόλεμο. Ωστόσο, η «αντιμιλιταριστική» τους στάση απέναντι στον πόλεμο στην Ουκρανία μας φαίνεται βαθιά λανθασμένη και, σε κάθε περίπτωση, δεν είναι κυρίαρχη ούτε μεταξύ των Ρώσων ούτε μεταξύ των Ουκρανών αναρχικών. Ας εξετάσουμε πιο προσεκτικά αυτόν τον «αντιμιλιταρισμό».
Ο παθητικός αντιμιλιταρισμός δεν είναι λύση, αλλά μέρος του προβλήματος
Η κριτική προς τους Ουκρανούς/ές συντρόφους/ισσες μας συχνά πηγάζει από έναν δογματικό αντιμιλιταρισμό. Αυτό το δόγμα υποστηρίζει ότι οι πόλεμοι μπορούν να σταματήσουν μόνο μέσω της αλληλεγγύης της εργατικής τάξης όλων των πλευρών. Στην πράξη, οδηγεί σε ιδεολογικό πουριτανισμό — οι σύντροφοι/ισσες αδυνατούν να αντιμετωπίσουν τις αντιφάσεις των πολέμων (για παράδειγμα η συνεργασία με κρατικούς στρατούς), αγνοούν τις γεωπολιτικές ιδιαιτερότητες διαφορετικών πλαισίων και τελικά δεν μπορούν να συνεχίσουν τον αγώνα στην πράξη, επειδή τα ιδανικά τους δεν αντέχουν την άσχημη πραγματικότητα.
Η μάντρα περί άμεσου τερματισμού του πολέμου εξισώνει τις πλευρές, σαν να πρόκειται για σχολικούς νταήδες που απλώς πρέπει να συμφιλιωθούν. Όμως σε αυτόν τον πόλεμο οι πλευρές δεν είναι ισότιμες, και μια «γρήγορη ειρήνη» θα σήμαινε νίκη της Ρωσίας, κατοχή μέρους της Ουκρανίας και περαιτέρω ενίσχυση του καθεστώτος Πούτιν.
Η αντίσταση στη ρωσική επιθετικότητα οδήγησε σε σύγκρουση με τα δόγματα του κινήματός μας και σε επανεκτίμηση όσων μέχρι πρότινος θεωρούνταν απαράδεκτα. Στην περίπτωση του πολέμου, τα συμφέροντα του ουκρανικού κράτους και των Ουκρανών/ίδων αναρχικών συνέκλιναν εν μέρει. Για εμάς είναι προφανές γιατί οι σύντροφοι/ισσες επέλεξαν να πολεμήσουν στις τάξεις του ουκρανικού στρατού, αποκτώντας πρόσβαση σε όπλα και πόρους. Είναι επίσης κατανοητό γιατί δεν επιχείρησαν να «αναστήσουν» μια εξιδανικευμένη Μαχνοβτσίνα με τρία όπλα ανά απόσπασμα για να πολεμήσουν «ενάντια σε όλους» και να εξοντωθούν μέσα σε μία εβδομάδα. Ταυτόχρονα, η συγκρότηση μιας «τρίτης δύναμης» παραμένει στρατηγικά σωστός στόχος. Ωστόσο, στις συνθήκες στις οποίες ο πόλεμος βρήκε το ουκρανικό αναρχικό κίνημα, η άμεση και αποτελεσματική δράση ενάντια στην επέκταση ενός αυταρχικού καθεστώτος αποτελεί δικαιολογημένη αναρχική απάντηση στον πόλεμο. Οι δράσεις των αναρχικών κοινοτήτων της Λευκορωσίας, της Ουκρανίας και της Ρωσίας —διαδηλώσεις δρόμου, σαμποτάζ υποδομών στη Ρωσία, ένταξη στον ουκρανικό στρατό, οργάνωση αλληλοβοήθειας και εθελοντισμός, στήριξη προσφύγων και πολλά άλλα— πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ένα ενιαίο σύνολο αντίστασης στην εισβολή, που πραγματοποιήθηκε παρά τα σύνορα, τις διαφορετικές προσεγγίσεις, τις τακτικές και τις αντιφάσεις.
Γι’ αυτό μας ανησυχεί η τάση κριτικής προς τη βοήθεια στην Ουκρανία μεταξύ των δυτικών αναρχικών. Δεν μας εκπλήσσει το γεγονός ότι οι τοπικοί αγώνες συχνά φαίνονται πιο κοντινοί και πιο κατανοητοί. Για τους/τις Έλληνες/ίδες αναρχικούς/ές, ένα από τα πιο σημαντικά ζητήματα είναι η αντίσταση στην αμερικανική αποικιοκρατική πολιτική και στις στρατιωτικές βάσεις του ΝΑΤΟ. Είναι προφανές ότι το ΝΑΤΟ δεν είναι σε τίποτα καλύτερο από τη Ρωσία. Ωστόσο, στη συγκεκριμένη περίπτωση, η υποστήριξη στην ουκρανική αντίσταση δεν είναι προς όφελος μόνο των δυτικών και ουκρανικών ελίτ, αλλά και του αναρχικού κινήματος στη Ρωσία, τη Λευκορωσία, την Ουκρανία και σε άλλες χώρες που γειτνιάζουν με τη Ρωσία και στις οποίες αυτή επεκτείνει την επιρροή και την απειλή της. Άλλωστε, το αναρχικό κίνημα έχει ήδη καταστραφεί μία φορά από τη Σοβιετική Ένωση σε αυτή την περιοχή του κόσμου — και το ίδιο θα συμβεί ξανά, αν η Ρωσία, μέσω του πολέμου, διατηρήσει την επιρροή της στην περιοχή. Το ίδιο θα ισχύσει για όλες τις χώρες που θα περάσουν στη σφαίρα επιρροής της Ρωσίας.
Ενάντια στον αποκλεισμό Ουκρανών και Λευκορώσων αναρχικών
Μια σειρά από αναρχικές πρωτοβουλίες πήραν την απόφαση να αποκλείσουν Ουκρανούς και Λευκορώσους αναρχικούς/ές από τις ιστοσελίδες και τις εκδηλώσεις τους. Συγκεκριμένα, η αναρχική έκθεση βιβλίου στα Βαλκάνια αρνήθηκε τη συμμετοχή των ουκρανικών «Συλλογικοτήτων Αλληλεγγύης», αιτιολογώντας την απόφασή της ως εξής:
«Μας ανησύχησε ιδιαίτερα το γεγονός ότι γίνεται μια τέτοια πρόταση, την ώρα που το ουκρανικό κράτος απαγάγει ανθρώπους κατευθείαν από τους δρόμους και τους στέλνει με τη βία στη σφαγή του πολέμου.»
Ωστόσο, οι Ουκρανοί/ές αναρχικοί/ές, προφανώς, ουδέποτε κάλεσαν σε απαγωγές ανθρώπων για την αποστολή τους στο μέτωπο. Συνεπώς, αυτή η αιτιολόγηση του αποκλεισμού δεν ανταποκρίνεται καθόλου στην πραγματικότητα. Παράλληλα, η αναρχική Indymedia στην Αθήνα αρνήθηκε να δημοσιεύσει αναρτήσεις των ουκρανικών «Συλλογικοτήτων Αλληλεγγύης», με το εξής σκεπτικό:
«Αυτό αποτελεί κάλεσμα να πάρουμε το μέρος κάποιου στον πόλεμο — το μέρος ενός έθνους που αυτή τη στιγμή αποτελεί την εμπροσθοφυλακή του ΝΑΤΟ στον πόλεμο της Δύσης με τη Ρωσία. Αυτό δεν έχει καμία σχέση με τις πολιτικές θέσεις της Indymedia στην Αθήνα, οι οποίες είναι κατ’ ουσίαν αντιπολεμικές και αντιιμπεριαλιστικές.»
Ταυτόχρονα, όμως, η αθηναϊκή Indymedia είναι γεμάτη από υλικό ενάντια στην εισβολή του Ισραήλ στην Παλαιστίνη, όπου επίσης περνά η εμπροσθοφυλακή ενός πολέμου μεταξύ του ΝΑΤΟ και του Ιράν και των συμμάχων του, και όπου η αντίσταση στον ιμπεριαλισμό κάθε άλλο παρά πάντα διεξάγεται χωρίς βία και χωρίς όπλα που παρέχονται από κράτη. Δεν υπάρχει συνέπεια ούτε λογική στην «αντιπολεμική» γραμμή της Indymedia στην Αθήνα. Η αναρχική έκθεση βιβλίου στο Βερολίνο το 2024 και το 2025 αρνήθηκε επίσης τη συμμετοχή Λευκορώσων αναρχικών.
Και εδώ το βασικό πρόβλημα δεν είναι οι ίδιες οι θέσεις των αναρχικών εκθέσεων βιβλίου στα Βαλκάνια και στο Βερολίνο ή της Indymedia στην Αθήνα. Το αναρχικό κίνημα οφείλει να είναι ανοιχτό στη συζήτηση, και δεν είναι όλοι υποχρεωμένοι να συμφωνούν με έναν ενιαίο ορισμό του ιμπεριαλισμού ή με συγκεκριμένες μορφές αντιμιλιταρισμού. Το πρόβλημα έγκειται στην τάση για πλήρη αποκλεισμό αναρχικών ολόκληρων περιοχών που υφίστανται ιμπεριαλιστική επιθετικότητα και απόπειρες φασιστικής, βίαιης αφομοίωσης και πλήρους εξάλειψης της εθνικής τους ταυτότητας. Όπως ο Πούτιν δηλώνει ότι οι Λευκορώσοι/ες και οι Ουκρανοί/ές «δεν υπάρχουν», έτσι και οι εκθέσεις βιβλίου στα Βαλκάνια και στο Βερολίνο, καθώς και η Indymedia στην Αθήνα, μέσα από την αδυναμία κατανόησης μιας άλλης θέσης, την άρνηση να κατανοήσουν το πλαίσιο των συντρόφων/ισσών από την Ανατολική Ευρώπη και την ανικανότητα να χωρέσουν τις αντιφάσεις με τις οποίες αυτοί/ές οι σύντροφοι/ισσες έρχονται αντιμέτωποι/ες, τους/τις διαγράφουν από το αναρχικό κίνημα.
Οι προτάσεις μας προς τους/τις συντρόφους/ισσες
- Να αντιμετωπίζετε με ισορροπημένο τρόπο την πληροφορία που φτάνει σε εσάς. Να αναζητάτε τις απόψεις όλων των διαθέσιμων συλλογικοτήτων, ιδιαίτερα εκείνων που είναι πραγματικά εμπλεκόμενες σε τοπικές πρωτοβουλίες και μπορεί να είναι λιγότερο ορατές σε διεθνές επίπεδο.
- Όταν προβαίνετε σε δημόσιες τοποθετήσεις για την Ουκρανία, να ζητάτε ανατροφοδότηση από συντρόφους/ισσες που βρίσκονται εκεί, ώστε να διευκρινίζετε και να επικαιροποιείτε την κατανόησή σας για την κατάσταση.
- Καλούμε όλους/ες τους/τις συντρόφους/ισσες να θυμούνται τις βασικές αρχές της αναρχικής ηθικής: αυτό που έχει σημασία είναι η ενότητα και όχι η διάσπαση, η αλληλεγγύη και όχι η εχθρότητα. Αυτή η θέση μπορεί να φαίνεται αυτονόητη, όμως στις στιγμές σύγκρουσης με αντιφάσεις συχνά ξεχνάμε πώς πρέπει να προσεγγίζουμε τους/τις συντρόφους/ισσες στον κοινό αγώνα.
- Να αντιστέκεστε ανοιχτά στις προσπάθειες αποκλεισμού Λευκορώσων και Ουκρανών αναρχικών από το αναρχικό κίνημα.
- Να αντλήσετε διδάγματα από τους πολέμους στην Ουκρανία, τη Συρία και άλλες χώρες, ώστε στα τοπικά σας πλαίσια να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για τη συγκρότηση μιας επαναστατικής «τρίτης δύναμης» για την αυτοάμυνα της κοινωνίας σε όλα τα επίπεδα, σε συνθήκες πολέμου.
Για την υπογραφή της δήλωσης, καθώς και για οποιαδήποτε άλλη επικοινωνία, γράψτε στο:
anarchiststatement@riseup.net
Λίστα συλλογικοτήτων και ατόμων που έχουν υπογράψει (έως 28 Νοεμβρίου 2025)
(οι ενημερώσεις της λίστας θα εμφανίζονται εδώ)
- Autonomous Action
- Antijob
- DIAna (Irkutsk Anarchist Movement)
- Combat Organization of Anarcho-Communists (BOAK)
- Anarchist group in emigration “Peripheria”
- Anarchist Black Cross — Irkutsk
- Ivan Astashin
- Khubiskhal
- AKRATEIA
- Black Square
- Black Loudspeaker
- Solidarity Zone
- Feminist Anarchist Solution (Hamburg)
- Lolja Nordic, co-founder of Feminist Antiwar Resistance, coordinator of FAR Vienna
Add new comment